7 legale manieren om erfbelasting te verlagen

De krachtigste hefboom blijft de geregistreerde schenking van roerend vermogen: 3% in rechte lijn en tussen partners, 7% aan alle anderen, ongeacht het bedrag. Vergelijk dat met de erfbelasting, die in rechte lijn oploopt tot 27% boven € 250.000 en voor verdere verwanten tot 55%. Elke euro die je bij leven tegen het vlakke tarief doorgeeft, ontsnapt definitief aan die progressie.

Wie nog meer wil besparen en het risico aankan, kiest voor de niet-geregistreerde bankgift aan 0%. Voorwaarde: de schenker leeft nog minstens drie jaar, anders wordt het bedrag fictief bij de nalatenschap gevoegd. De bankgift kan wel op elk moment alsnog geregistreerd worden — een vangnet voor wie onverwacht slecht nieuws krijgt.

Onroerend goed schenken gebeurt tegen progressieve tarieven — in rechte lijn 3% tot € 150.000, daarna 9%, 18% en 27% — maar de teller herstart telkens na drie jaar. Wie een woning of bouwgrond in schijven van maximaal € 150.000 schenkt met telkens drie jaar tussentijd, blijft keer op keer in de laagste schijf.

Deze techniek vergt tijd en dus een vroege start. Een ouder die op zijn zestigste begint, kan tegen zijn zeventigste al € 600.000 aan vastgoed hebben doorgegeven tegen 3% per schijf, waar dezelfde overdracht via de erfenis grotendeels aan 27% zou worden belast. Elke schenking verloopt via notariële akte, dus reken ook op aktekosten.

De langstlevende partner erft de gezinswoning volledig belastingvrij en betaalt sinds 2026 ook geen erfbelasting op de eerste € 75.000 roerende goederen. Die vrijstellingen gelden voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden — voor de gezinswoning volstaat één jaar samenwonen.

De optimalisatie zit in het statuut: wie feitelijk samenwoont zonder formele stap, doet er goed aan een verklaring van wettelijke samenwoning te overwegen, een eenvoudige formaliteit bij de gemeente die de fiscale positie van de partner meteen verstevigt. Ook via huwelijkscontract valt te sturen welk vermogen bij het eerste overlijden bij de partner terechtkomt — maatwerk voor de notaris.

Nieuw sinds 1 januari 2026: wie geen partner en geen afstammelingen heeft, kan via testament een of meer begunstigden aanduiden die op de eerste € 100.000 van hun verkrijging slechts 3% op de eerste € 50.000 en 9% op de tweede € 50.000 betalen — in plaats van de tarieven tot 55% die anders voor niet-verwanten gelden.

De singlevermindering vervangt de oude vriendenerfenis, die beperkt was tot € 15.000 aan 3% en nu uitdooft. Het nieuwe stelsel is aanzienlijk ruimer, maar vergt actie: zonder testament geen vermindering. Voor alleenstaanden is een goed opgesteld testament daarmee in één klap ook een fiscaal instrument geworden.

In rechte lijn wordt de erfbelasting per erfgenaam berekend, en bovendien apart op het roerend en het onroerend deel. Elke erfgenaam doorloopt dus tweemaal de laagste schijven. Een nalatenschap van € 400.000 die naar één kind gaat, wordt zwaarder belast dan dezelfde nalatenschap verdeeld over twee kinderen — en een gemengde nalatenschap van € 200.000 roerend plus € 200.000 onroerend is voordeliger dan € 400.000 in één categorie.

Daar valt op te sturen. Via testament kan je bijvoorbeeld rechtstreeks aan kleinkinderen legateren: zo spreid je de nalatenschap over meer hoofden én slaat ze een generatie erfbelasting over. Een generatiesprong kan ook doordat een kind de erfenis verwerpt ten voordele van zijn eigen kinderen — al beslist dat kind daar op dat moment zelf over.

Een legaat aan een goed doel wordt in Vlaanderen belast aan 0%. Wie een deel van zijn nalatenschap aan een vereniging of stichting wil nalaten, kan dat dus volledig belastingvrij doen — een mooie manier om maatschappelijke impact in je planning te verweven.

Belangrijk om te weten: het duolegaat, de vroegere constructie waarbij een goed doel de erfbelasting van vrienden of verre verwanten droeg, heeft in Vlaanderen sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer. Oudere testamenten met een duolegaat zijn daardoor vaak achterhaald en verdienen een grondige herziening — soms pakt zo'n oud testament vandaag zelfs nadelig uit voor alle betrokkenen.

De rode draad door alle technieken: tijd is je belangrijkste bondgenoot. Gespreid schenken werkt met periodes van drie jaar, de verdachte periode duurt drie jaar, en een zorgvolmacht met schenkingsbevoegdheid moet je opstellen vóór er iets misloopt. Wie vroeg begint, heeft alle opties; wie wacht, houdt er steeds minder over.

Combineer de technieken bovendien in een coherent geheel: een testament dat de singlevermindering activeert, schenkingen die de progressie afromen, een zorgvolmacht die de uitvoering verzekert. Wil je weten welke combinatie in jouw geval het meest oplevert, simuleer je situatie op de homepage. En zoals steeds: dit overzicht is informatief bedoeld en vervangt geen juridisch advies — de uitvoering hoort thuis bij je notaris.