Successieplanning in Vlaanderen: het complete stappenplan

Elke planning begint bij een eerlijke inventaris. Lijst op wat je bezit: de gezinswoning, ander vastgoed, spaargeld, beleggingen, een levensverzekering, eventueel een vennootschap. Noteer per bestanddeel of het roerend of onroerend is, want de Vlaamse erfbelasting berekent beide delen apart bij erfgenamen in rechte lijn en bij de partner. Die opsplitsing bepaalt mee hoe zwaar de progressieve tarieven doorwegen.

Kijk vervolgens naar de mensen rond dat vermogen. Ben je gehuwd, wettelijk of feitelijk samenwonend? Zijn er kinderen, kinderen uit een eerdere relatie, of net geen afstammelingen? De wettelijke erfvolgorde en de tarieven verschillen sterk naargelang die situatie. Een koppel met kinderen plant anders dan een alleenstaande zonder afstammelingen, die sinds 2026 met de singlevermindering een eigen fiscaal instrument heeft.

Voor je ook maar iets verandert, wil je weten wat het nulscenario kost. In rechte lijn en tussen partners betaalt elke erfgenaam 3% tot € 50.000, 9% van € 50.000 tot € 250.000 en 27% daarboven, apart berekend op het roerend en het onroerend deel. Broers en zussen betalen 25% tot € 35.000, 30% tot € 75.000 en 55% daarboven. Verdere verwanten en vrienden vallen op 25%, 45% en 55% over dezelfde schijven, berekend op de som van wat de hele groep erft.

Reken dat eens concreet door. Een kind dat € 300.000 aan onroerend goed erft, betaalt daarop al € 33.000 erfbelasting; erft datzelfde kind ook nog € 100.000 roerend, dan komt daar € 6.000 bij. Het nulscenario zichtbaar maken is vaak de sterkste motivatie om te plannen: elke euro besparing die je nadien berekent, meet je tegen dit vertrekpunt af.

Vlaanderen geeft de langstlevende partner twee belangrijke cadeaus. De gezinswoning is volledig vrijgesteld van erfbelasting, ongeacht de waarde, voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden na één jaar samenwonen. Daarnaast betaalt de partner sinds 1 januari 2026 geen erfbelasting op de eerste € 75.000 aan roerende goederen — voorheen was dat € 50.000.

Wie geen partner en geen afstammelingen heeft, kan sinds 2026 de singlevermindering inzetten: via testament duid je een of meer begunstigden aan die op de eerste € 100.000 slechts 3% op de eerste € 50.000 en 9% op de tweede € 50.000 betalen, in plaats van de zware tarieven voor niet-verwanten. Vrijstellingen kosten niets en vergen alleen dat je situatie eraan voldoet; controleer dus eerst of je ze maximaal benut voor je naar complexere technieken grijpt.

Schenken is de klassieke motor van successieplanning, omdat de schenkbelasting bijna altijd lager ligt dan de erfbelasting. Roerende goederen schenk je geregistreerd tegen een vlak tarief van 3% in rechte lijn en tussen partners, of 7% aan alle anderen. Een niet-geregistreerde hand- of bankgift kost zelfs 0%, maar dan geldt de verdachte periode: overlijd je binnen de drie jaar, dan wordt de schenking fictief bij je nalatenschap gevoegd en betalen de begiftigden alsnog erfbelasting.

Voor onroerend goed gelden progressieve schenktarieven: in rechte lijn 3% tot € 150.000, 9% tot € 250.000, 18% tot € 450.000 en 27% daarboven. Omdat die schijven per periode van drie jaar herbeginnen, kan je een woning gespreid schenken en zo telkens opnieuw in de laagste schijf starten. Schenken betekent wel definitief afstand doen; hou dus altijd voldoende vermogen over om zelf comfortabel van te leven.

Een planning bestaat pas echt als ze op papier staat. Een testament laat je toe binnen de wettelijke grenzen af te wijken van de standaardverdeling: kinderen hebben samen een reserve van de helft van je nalatenschap, de rest verdeel je vrij. Een zorgvolmacht regelt dan weer wie je vermogen beheert als je dat zelf niet meer kan, en kan zelfs de bevoegdheid bevatten om je planning verder uit te voeren.

Denk ook aan je huwelijkscontract of samenlevingsovereenkomst en aan de begunstigingsclausules van je levensverzekeringen. Die documenten bepalen mee wie wat krijgt en hoe de fiscus dat behandelt, en ze raken makkelijk verouderd na een verhuis, een tweede relatie of de geboorte van een kleinkind. Een planning die niet meegroeit met je leven, werkt op den duur tegen je.

Successieplanning is geen eenmalige operatie. De wetgever sleutelt geregeld aan tarieven en vrijstellingen — 2026 bewees het nog met de verhoogde partnervrijstelling en de singlevermindering — en ook je eigen leven verandert. Een goede vuistregel: neem je planning door bij elk scharniermoment, zoals een huwelijk, een scheiding, een geboorte, een overlijden of de verkoop van een woning, en minstens om de vijf jaar.

Werk daarbij bij voorkeur samen met een notaris of vermogensplanner die je hele dossier kent. Wil je alvast een eerste beeld van wat de erfbelasting in jouw situatie zou kosten en wat schenken kan opleveren, simuleer je situatie op de homepage. Hou er rekening mee dat zo'n simulatie indicatief is en geen juridisch advies vervangt.