Testament opstellen: wat kan en wat kost het

Zonder testament bepaalt de wet wie erft: eerst je afstammelingen, daarna je ouders samen met je broers en zussen, en zo verder door vier orden van verwanten, met de langstlevende partner die in principe het vruchtgebruik krijgt. Dat wettelijke schema houdt geen rekening met een pleegkind, een goede vriend, een goed doel of een stiefkind dat je als je eigen kind beschouwt.

Een testament laat je toe binnen de wettelijke grenzen te herverdelen. Sinds 2026 is het bovendien de sleutel tot de singlevermindering: wie geen partner en geen afstammelingen heeft, kan alleen via testament begunstigden aanduiden die op de eerste € 100.000 de verlaagde tarieven van 3% en 9% genieten. Zonder testament blijft die vermindering onbenut en betalen verre verwanten of vrienden tot 55%.

Het eigenhandig testament schrijf je volledig zelf met de hand, met datum en handtekening. Het kost niets, maar is kwetsbaar: het kan verloren gaan, betwist worden wegens onduidelijke formuleringen, of ongeldig blijken door een vormfout. Wie het thuis bewaart, riskeert bovendien dat niemand het vindt.

Het notarieel of authentiek testament dicteer je aan de notaris, die het opstelt en bewaart. Het is juridisch het meest solide: de notaris bewaakt de formulering, toetst aan de reserve van je kinderen en registreert het in het Centraal Register van Testamenten (CRT), zodat het na je overlijden gegarandeerd opduikt. Daarnaast bestaat nog het internationaal testament, een vorm die vooral nuttig is bij grensoverschrijdende situaties, bijvoorbeeld met vermogen of erfgenamen in het buitenland.

De belangrijkste grens is de reserve: je kinderen hebben samen recht op de helft van je nalatenschap, hoe je testament ook luidt. De andere helft, het beschikbaar deel, verdeel je volledig vrij: aan één kind extra, aan je partner, aan een vriend of aan een goed doel. Ook de langstlevende partner geniet een beschermd minimum, in het bijzonder rond de gezinswoning.

Binnen die grenzen kan een testament verrassend veel: een legaat van een specifiek goed aan een specifieke persoon, een volgorde van vervangers als een erfgenaam eerder overlijdt, of een legaat aan een goed doel — dat in Vlaanderen aan 0% erfbelasting wordt belast. Let wel: de duolegaatconstructie, waarbij een goed doel de erfbelasting van andere erfgenamen droeg, heeft sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer in Vlaanderen.

Een eigenhandig testament is gratis, al kan je het tegen een beperkte vergoeding door de notaris laten registreren in het CRT, wat het risico op verdwijnen wegneemt. Die registratie zegt niets over de inhoud — die blijft geheim — maar garandeert dat het document na je overlijden wordt teruggevonden.

Voor een notarieel testament betaal je enkele honderden euro's, afhankelijk van de complexiteit en het voorbereidend advies. Dat lijkt veel voor één document, maar het omvat de juridische toets, de bewaring en de registratie. Afgezet tegen de discussies en procedures die een gebrekkig eigenhandig testament kan uitlokken, is het doorgaans goed bestede euro's.

Een testament is nooit definitief: je kan het op elk moment aanpassen of volledig herroepen, zolang je wilsbekwaam bent. Een nieuw testament vervangt het oude voor zover de bepalingen tegenstrijdig zijn; wie zekerheid wil, herroept het vorige uitdrukkelijk in het nieuwe document.

Herbekijk je testament bij elk scharniermoment: een huwelijk, een echtscheiding, een nieuw samengesteld gezin, de geboorte van een kleinkind of een verhuis naar een ander gewest. Vooral dat laatste is relevant: de erfbelasting verschilt tussen Vlaanderen, Brussel en Wallonië, en een testament dat fiscaal slim was in het ene gewest, kan in het andere anders uitpakken.

De klassiekers: een eigenhandig testament zonder datum of handtekening, formuleringen die voor meerdere interpretaties vatbaar zijn, legaten die samen meer bedragen dan de nalatenschap, of een testament dat de reserve van de kinderen negeert en dus deels ingekort wordt. Ook vergeten actualiseren na een relatiebreuk komt pijnlijk vaak voor.

De remedie is eenvoudig: laat je begeleiden en hou het document levend. Wil je eerst zicht op de fiscale kant — wat je erfgenamen zouden betalen met en zonder testament — simuleer je situatie op de homepage. Zo'n berekening is indicatief en vervangt geen juridisch advies, maar ze toont snel waar een testament het grootste verschil maakt.