De verdachte periode van 3 jaar uitgelegd

De verdachte periode is de termijn van drie jaar na een niet-geregistreerde schenking van roerende goederen. Overlijdt de schenker binnen die drie jaar, dan beschouwt de Vlaamse Belastingdienst de schenking fiscaal alsof ze nooit heeft plaatsgevonden: het geschonken bedrag wordt fictief bij de nalatenschap gevoegd en de begiftigde betaalt er erfbelasting op, tegen de gewone progressieve tarieven.

De logica erachter is eenvoudig: de wetgever wil vermijden dat mensen op hun sterfbed nog snel hun hele vermogen belastingvrij wegschenken. Door een wachttijd van drie jaar in te bouwen, blijft de onbelaste bankgift een instrument voor wie tijdig plant, en niet voor wie de erfbelasting op de valreep wil ontlopen.

De verdachte periode treft uitsluitend schenkingen die niet ter registratie zijn aangeboden: de klassieke handgift van cash of juwelen, en vooral de bankgift, waarbij je geld of effecten overschrijft naar de rekening van de begiftigde. Op zulke schenkingen werd immers geen schenkbelasting betaald, en precies dat wil de fictiebepaling corrigeren.

Geregistreerde schenkingen vallen er volledig buiten. Wie zijn schenking registreert en de vlakke 3% (rechte lijn en partners) of 7% (anderen) betaalt, is definitief klaar met de fiscus: zelfs bij overlijden de dag nadien komt er geen erfbelasting meer op dat bedrag. Ook notariële schenkingen — in België verplicht geregistreerd — zijn per definitie veilig. Voor onroerend goed stelt de vraag zich niet: vastgoed schenken kan alleen via een notariële, geregistreerde akte.

Stel: een vader schenkt zijn dochter € 200.000 via bankgift en overlijdt twee jaar later. Het bedrag wordt bij de nalatenschap gevoegd. Bovenop wat de dochter sowieso erft, wordt die € 200.000 mee belast in de progressieve schijven — al snel aan 9% of zelfs 27%, afhankelijk van de omvang van het roerend deel. Had de vader de bankgift laten registreren, dan was hij met € 6.000 schenkbelasting definitief klaar geweest.

De fictieve bijvoeging heeft nog een tweede effect: ze duwt ook de rest van de erfenis omhoog in de progressie. Het geschonken bedrag telt immers mee om te bepalen in welke schijf de overige goederen vallen. Een mislukte bankgift kost dus vaak meer dan de erfbelasting op het geschonken bedrag alleen.

Het minst bekende maar meest geruststellende kenmerk van de bankgift: je kan ze op elk later moment alsnog laten registreren. Wie een bankgift deed en nadien een zware diagnose krijgt, kan het bewijsdocument — meestal een pacte adjoint of een aangetekende briefwisseling — binnen de drie jaar ter registratie aanbieden en de 3% of 7% betalen. Vanaf dat moment is de schenking definitief afgerekend en vervalt de verdachte periode.

Dat maakt van de bankgift een soort gratis optie: blijft de schenker drie jaar in leven, dan was de schenking volledig belastingvrij; komt er onverwacht slecht nieuws, dan koop je de zekerheid alsnog af tegen het vlakke tarief. Voorwaarde is wel dat de schenking goed gedocumenteerd is, met datum en bewijsstukken — zonder dossier valt er niets te registreren.

Documenteer de schenking zorgvuldig. Een correcte bankgift verloopt via een neutrale overschrijving zonder vermelding als 'schenking' in de mededeling, gevolgd door een bewijsdocument waarin schenker en begiftigde de gift en haar voorwaarden bevestigen, met vaste datum. Dat document is cruciaal: het bewijst wanneer de driejaarstermijn begon en maakt latere registratie mogelijk.

Denk ook na over modaliteiten: een conventioneel beding van terugkeer (het geschonkene keert belastingvrij terug als de begiftigde vóór jou overlijdt), een uitsluitingsclausule zodat het bedrag buiten een eventuele huwgemeenschap van je kind blijft, of een last tot rente. Zulke clausules horen in het bewijsdocument en vergen enige zorg — een notaris of vermogensplanner kijkt er best even naar.

De afweging is uiteindelijk een verzekeringsvraag. De registratie kost 3% of 7%, zeker en definitief. De niet-registratie kost niets, maar draagt een risico dat afhangt van leeftijd en gezondheid. Voor een zestiger in goede gezondheid is dat risico klein; voor een tachtiger is de premie van 3% vaak een koopje tegenover de 9% tot 27% erfbelasting die bij een overlijden binnen de drie jaar dreigt.

Wil je de twee scenario's in euro's zien voor jouw vermogen, simuleer je situatie op de homepage — de simulator toont wat een geregistreerde en een niet-geregistreerde schenking je erfgenamen zouden kosten. Zoals steeds geldt: dit is algemene informatie, geen juridisch advies. De concrete uitwerking bespreek je met je notaris.